ساعت از ۱۱ شب گذشته بود. قطار باری، سه ساعت بود که مسیر خود را در دل کوهستانهای سوادکوه طی میکرد. سکوت شب فقط با صدای قطار روی ریل شکسته میشد. مسیری که از فیروزکوه به سمت پل سفید میرفت و پنج کیلومتر بیشتر تا پل تاریخی ورسک فاصله نداشت. در همان تاریکی، ناگهان سایهای ظاهر شد، حیوانی که با دیدن نور قطار هراسان بود، مسیرش را گم کرد و به سمت تونل دوید. چند ثانیه بعد، تصمیمی که در کابین لوکوموتیو گرفته شد، جان یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش ایران را نجات داد؛ پلنگ ایرانی.
فیلم لحظه دویدن پلنگ ایرانی و کم شدن سرعت قطار به خاطر برخورد نکردن با او در فضای مجازی منتشر شده است. با انتشار این فیلم، هزاران نفر از اقدام مسئولانه عوامل قطار قدردانی و آن را بازنشر کردند تا فرهنگسازی کنند و بگویند ایرانیان میتوانند مراقب محیط زیستشان باشند. اما پشت این فیلم کوتاه و کمکیفیت آن هم در تاریکی شب، دو مرد حضور دارند که سالها در همین مسیر ریلی کار کردهاند و طبیعت منطقه را مانند خانه خود میشناسند.
نیکزاد یونسی، رئیس قطار باری، کسی است که فیلم را ثبت کرده است. او درباره آن شب به «آگاه» میگوید: ما برای همین منطقه هستیم و پلنگهای اینجا را میشناسیم. از سمت فیروزکوه به پل سفید میآمدیم. حدود ساعت ۱۱ شب بود که دیدیم حیوانی قبل از تونل از روی پل بالا رفت. وقتی قطار را دید، هول کرد و به سمت تونل دوید. همان لحظه سرعت قطار را کم کردیم تا با او برخورد نکنیم.
یونسی تاکید میکند که هرچند فیلم با تلفن همراه او ثبت شده، اما تصمیم اصلی را لوکوموتیوران، جواد قنبری، گرفت؛ تصمیمی که شاید فقط چند ثانیه طول کشید تا جان پلنگ نجات پیدا کند. جواد قنبری، لوکوموتیوران این قطار هم در زمانی که عازم زیارت کربلا بود، چند دقیقهای با ما همکلام شد و درباره ماجرای آن شب به «آگاه» توضیح داد: تقریبا سه ساعت از حرکت قطار گذشته بود که داخل مسیر تونل، پلنگ ایرانی را دیدم. حیوان ترسیده بود و میدوید. میدانستم پلنگ روی ریل نمیتواند راحت بدود و سنگریزههای ریل حرکتش را مختل میکند. به همین دلیل یک ترمز کوتاه گرفتم و آرام حرکت کردم تا فرصت خروج از مسیر را داشته باشد. او در ادامه میگوید: در همان لحظه از رئیس قطار خواستم از پلنگ فیلم بگیرد تا به عنوان یادگاری بماند ولی بعدا دیدم در فضای مجازی دست به دست میشود.
قنبری میگوید: ترمز گرفتن برای یک قطار باری، برخلاف تصور بسیاری از مردم، کار سادهای نیست. سرعت قطارهای باری معمولا حداکثر ۴۵ کیلومتر در ساعت است، اما به دلیل وزن زیاد بار، هر ترمزگیری باید با دقت انجام شود تا به بار فشار وارد نشود و تعادل قطار به هم نخورد. با این حال، آن لحظه مهمتر از هر چیز، جان پلنگ بود.
این نخستین بار نبود که در مسیر راهآهن با حیاتوحش روبهرو میشد. پیش از این نیز بارها گلههای آهو، کل و بز را دیده و تلاش کرده بود با کاهش سرعت یا توقف، راه را برای عبور آنها باز کند. به گفته او، شناخت طبیعت منطقه و تجربه سالها کار در این مسیر باعث شد این بار نیز بتواند در چند ثانیه تصمیم درستی بگیرد.
چند روز پس از انتشار فیلم، سازمان حفاظت محیط زیست نیز با صدور بیانیهای از اقدام آگاهانه و مسئولانه این لوکوموتیوران قدردانی کرد. در این پیام آمده است که این اقدام، جلوهای از مسئولیتپذیری، توجه به حفاظت از حیاتوحش و رعایت ملاحظات زیستمحیطی در شبکه حملونقل ریلی کشور است و نشان میدهد توسعه زیرساختها میتواند در کنار حفاظت از سرمایههای طبیعی پیش برود.
پلنگ ایرانی، بزرگترین زیرگونه پلنگ در جهان، یکی از مهمترین گونههای در معرض تهدید کشورمان به شمار میرود. برآوردها درباره جمعیت پلنگ ایرانی متفاوت است، اما بیشتر پژوهشگران جمعیت آن را حدود ۸۰۰ تا هزار قلاده در ایران تخمین میزنند. برخی مطالعات محافظهکارانه نیز عددی کمتر از این را مطرح کردهاند. کاهش زیستگاه، تصادفهای جادهای، تعارض با انسان و برخورد با وسایل نقلیه از مهمترین تهدیدهایی هستند که بقای این گونه را به خطر انداختهاند. خطوط ریلی نیز در برخی مناطق، زیستگاههای طبیعی را قطع میکنند و در صورت بیتوجهی میتوانند به تلفات حیاتوحش منجر شوند. اما آنچه این اتفاق را متفاوت کرد، فقط نجات یک پلنگ نبود بلکه واکنش مردمی بود که در فضای مجازی از این اقدام استقبال کردند. هزاران نفر زیر فیلم منتشرشده از لوکوموتیوران و رئیس قطار تشکر کردند؛ واکنشی که نشان داد برخلاف تصویری که گاهی از بیتفاوتی جامعه نسبت به محیط زیست ترسیم میشود، هنوز حفاظت از طبیعت برای بسیاری از ایرانیان یک ارزش مشترک است.
